Wat is formant shifting?

Formant shifting is het verschuiven van de formants van een geluid: de vaste klankkleur die een stem herkenbaar maakt. Je verandert daarmee hoe groot of klein een stem klinkt, zonder de toonhoogte te veranderen. Of je verandert de toonhoogte, en houdt de klankkleur juist gelijk.

Je zet een vocal een octaaf omhoog.

De noot klopt.

Maar de stem klinkt ineens als een stripfiguur.

Dat komt door de formants. Die zijn mee omhoog geschoven.

Hoe werkt het?

Elke stem heeft een toonhoogte (welke noot je zingt) en een klankkleur. Die klankkleur komt van de vorm van je keel, mond en neus. Die ruimtes laten bepaalde frequenties sterker klinken. Die pieken heten formants.

Als je een stem gewoon hoger zet, schuiven de formants mee. Dan klinkt het alsof de zanger een kleiner hoofd heeft. Zet je hem lager, dan klinkt het groot en log.

Met formant shifting koppel je die twee los:

• Toonhoogte omhoog, formants gelijk. De stem zingt hoger, maar klinkt nog als dezelfde persoon.
• Formants omhoog of omlaag, toonhoogte gelijk. Dezelfde noot, maar een andere klank. Lichter, donkerder, jonger of ouder.

Veel tools voor pitch en pitch correctie hebben een formant-regelaar. In Ableton Live heeft de warp-modus Complex Pro een Formants-knop. In Logic Pro kun je formants bijstellen in Flex Pitch en in de Vocal Transformer. In FL Studio kun je formants bijstellen in de pitch-tools, bijvoorbeeld in Pitcher.

Waarom is het belangrijk?

• Natuurlijk klinkende pitch-aanpassingen. Bij grote stappen omhoog of omlaag blijft de stem geloofwaardig.
• Creatief geluid. Veel vocal chops in dance muziek krijgen hun eigen karakter door formants te verschuiven.
• Lagen maken. Bij vocal doubling kun je een kopie een klein beetje andere formants geven. Dan klinken de twee lagen meer als twee stemmen.

Veelgemaakte fout

De formants te ver draaien. Een paar stapjes geeft karakter. Te veel klinkt robotachtig en onnatuurlijk, tenzij je dat effect juist zoekt.

Draai langzaam en vergelijk steeds met het origineel. Doe het op gelijk volume, zodat je niet het hardere geluid kiest omdat het harder is.

Veelgestelde vragen

Is formant shifting hetzelfde als pitch shifting?

Nee. Pitch shifting verandert welke noot je hoort. Formant shifting verandert de klankkleur. Goede tools laten je die twee los van elkaar regelen.

Werkt formant shifting ook op instrumenten?

Ja. Op synths, gitaren of samples kan het een geluid voller of dunner maken. Het is vooral bekend van vocals, omdat je daar het verschil het snelst hoort.

Waarom klinkt mijn vocal blikkerig na het verschuiven?

Grote stappen geven sneller vervorming. Probeer een kleinere stap, een andere modus in je tool, of een opname met minder ruis en galm.

Gerelateerde termen

• Pitch correctie (autotune)
• Vocal chop
• Time-stretching (warpen)
• Boventonen en harmonischen

Verder lezen

Lees de blog Vocals mixen: zo blijft je lead boven de drop

Wil je leren hoe je vocals bewerkt tot ze echt in je track passen? Kom vrijblijvend kennismaken op een gratis Open Dag.