MIDI-controller kiezen: welke past bij jou?

Door Joost van Dreumel, oprichter van de Dutch Dance Music Academy. Joost heeft 12 jaar ervaring als DJ, producer en docent.

Je hebt een melodie in je hoofd.

Je opent je DAW, pakt je muis en klikt de noten één voor één in de piano roll. Na tien minuten staat hij er. Maar het swingt niet. En de melodie in je hoofd is ondertussen ook een beetje weg.

Inspelen met een MIDI-controller is gewoon een stuk leuker dan klikken. Je speelt een idee in voordat het weg is, je voelt de groove en je draait aan echte knoppen in plaats van aan een plaatje op je scherm.

Maar het aanbod is enorm. In deze blog help ik je kiezen: welke soorten er zijn, waar je op let en welke controller bij jouw manier van werken past. Of je nu in Ableton Live, FL Studio, Logic Pro of een andere DAW werkt.

In het kort

• Een MIDI-controller maakt zelf geen geluid. Hij stuurt noten en knopbewegingen naar je DAW, en je software-instrumenten maken het geluid.
• Er zijn grofweg vier soorten: keyboards, pad- en grid-controllers, controllers met knoppen en faders, en MPE-controllers voor extra expressie.
• Kies op basis van hoe je werkt: speel je melodieën en akkoorden, dan een keyboard. Bouw je vooral beats en clips, dan pads of een grid.
• Let op het aantal toetsen, de toetsaanslag, de pads en knoppen, en hoe goed hij samenwerkt met jouw DAW.
• Duur is niet nodig. Een goede controller die je elke dag gebruikt, is meer waard dan een dure die in de kast ligt.

Wat is een MIDI-controller?

Een MIDI-controller is een apparaat waarmee je je DAW en je software-instrumenten bespeelt. Hij stuurt MIDI: informatie over welke noot je speelt, hoe hard en hoe lang. Het geluid zelf komt uit een synth of sampler in je DAW.

De meeste controllers sluit je met één USB-kabel aan op je computer. Hij krijgt daar ook zijn stroom van. Dat is iets anders dan een audio-interface, die zorgt voor het geluid in en uit je computer. Die twee heb je allebei nodig, maar ze doen iets anders.

Welke soorten MIDI-controllers zijn er?

Keyboards

Een keyboard met pianotoetsen. De bekendste soort, en de logische keuze als je melodieën, akkoorden en baslijnen wilt inspelen. Vaak zitten er ook pads, knoppen en een pitch- en modulatiewiel op.

Bekende series, voor ieder budget:

• Native Instruments Komplete Kontrol: sterk geïntegreerd met de eigen instrumenten van NI en met verschillende DAW's.
• Arturia, bijvoorbeeld de MiniLab en KeyLab: van compact tot volwaardig.
• Novation Launchkey: veel pads en knoppen voor de prijs, werkt met de meeste DAW's.
• M-Audio en Alesis: vaak een goede keuze als je budget krap is.

Pad- en grid-controllers

Geen pianotoetsen, maar drukgevoelige pads in een raster. Ideaal om drums in te spelen, samples af te vuren en clips te starten. Sommige zijn gebouwd voor één DAW:

• Ableton Push: gemaakt voor Ableton Live. Je maakt er beats, melodieën en clips mee zonder je muis.
• Akai Fire: gemaakt voor FL Studio, met een grid dat aansluit op de step sequencer en de playlist.
• Novation Launchpad: een grid om clips te starten en te spelen, vooral populair bij Ableton-gebruikers.

Controllers met knoppen en faders

Een controller zonder toetsen of pads, maar met draaiknoppen en schuifregelaars. Handig om te mixen, filters open te draaien en automation in te spelen met je hand in plaats van met je muis. Veel producers zetten er een naast hun keyboard.

MPE-controllers

Een gewone MIDI-toets kan eigenlijk weinig: hij gaat omlaag en omhoog, je controller meet hoe hard je aanslaat, en soms heb je aftertouch (extra druk nadat de toets al is ingedrukt).

MPE staat voor MIDI Polyphonic Expression. Op een MPE-controller kun je per noot schuiven, buigen en drukken. Zo kun je één noot in een akkoord laten buigen terwijl de rest blijft staan. Dat geeft veel meer expressie, vooral bij leads, pads en sound design. Voorbeelden:

• ROLI Seaboard
• Roger Linn Design LinnStrument
• Expressive E Touché en Osmose
• Haken Audio Continuum

Let op: je synth moet MPE ook ondersteunen. Ableton Live (vanaf versie 11) en Logic Pro kunnen ermee overweg, net als veel moderne synths. Werk je in FL Studio of een andere DAW, check het dan voor jouw versie en plugins voordat je er een koopt.

Waar let je op bij het kiezen?

Hoeveel toetsen heb je nodig?

• 25 toetsen: klein, licht en goed mee te nemen. Prima voor baslijnen, korte melodieën en als je weinig ruimte hebt.
• 49 toetsen: de gulden middenweg. Ruimte voor akkoorden met je linkerhand en een melodie met je rechterhand.
• 61 toetsen of meer: als je echt piano speelt of veel met twee handen wilt werken.

Hoe voelen de toetsen?

De meeste controllers hebben synth-action toetsen: licht en veerkrachtig. Speel je piano, dan wil je misschien zwaardere, gewogen toetsen. Probeer het als het kan even in een winkel. Wat lekker speelt, gebruik je vaker.

Werkt hij goed met jouw DAW?

Bijna elke MIDI-controller stuurt noten naar elke DAW. Maar bij sommige gaat de koppeling veel verder. De knoppen staan meteen op de goede plek. Je ziet de namen van je parameters op een schermpje. En je bedient transport en mixer zonder iets in te stellen. Kijk dus naar wat de fabrikant zegt over jouw DAW. Twijfel je nog over je DAW zelf? Lees dan welke DAW het beste is voor dancemuziek.

Pads, knoppen en faders

Maak je veel beats, dan zijn goede drumpads goud waard: drukgevoelig en niet te stug. Wil je veel automation inspelen, let dan op het aantal draaiknoppen en faders.

Software die erbij zit

Veel controllers komen met een lite-versie van een DAW, instrumenten of samples. Leuk extraatje, maar laat het niet de doorslag geven.

Welke controller past bij jou?

• Je begint net: een compact keyboard met 25 of 49 toetsen en een paar pads. Daarmee kun je alles: melodieën, drums en wat knoppen draaien.
• Je maakt vooral beats en grooves: een pad- of grid-controller, het liefst een die gemaakt is voor jouw DAW.
• Je speelt piano of wilt akkoorden inspelen: 49 of 61 toetsen, eventueel met zwaardere toetsen.
• Je wilt meer expressie in je leads en sound design: kijk naar een MPE-controller.
• Je mixt veel en wilt minder met je muis doen: een controller met faders en knoppen naast je keyboard.

Ben je ook DJ? Een DJ-controller is iets anders: die is gemaakt om tracks te mixen, niet om ze te produceren. Lees daarover wat een DJ-controller is.

Haal meer uit je controller

• Speel in, quantize daarna een beetje. Niet alles strak op het grid zetten. Een beetje verschil in timing en velocity maakt je partij menselijk.
• Zet je belangrijkste knoppen vast. Koppel je filter, je reverb en je volume aan dezelfde knoppen in elk project. Dan hoef je nooit meer te zoeken.
• Neem automation op door te spelen. Draai je filter open terwijl de build-up loopt. Dat klinkt levendiger dan een lijntje dat je met je muis tekent.
• Leer je controller kennen voordat je een nieuwe koopt. De meeste producers gebruiken maar een klein deel van wat hun controller kan.

Wil je weten wat er verder in je studio hoort? Lees ook welke audio-interface je kiest en welke plugins een must-have zijn.

Veelgestelde vragen

Heb ik een MIDI-controller nodig om muziek te produceren?

Nee. Je kunt alles met je muis in de piano roll tekenen. Maar met een controller speel je ideeën sneller in, voel je de groove beter en wordt produceren een stuk leuker. Voor veel producers is het een van de eerste aankopen voor hun studio.

Hoeveel toetsen moet mijn MIDI-keyboard hebben?

Voor de meeste dance-producers zijn 25 of 49 toetsen genoeg. Met 25 heb je een compact keyboard voor baslijnen en melodieën. Met 49 heb je ruimte voor akkoorden en een melodie tegelijk. Speel je piano, kies dan 61 toetsen of meer.

Werkt elke MIDI-controller met Ableton, FL Studio en Logic?

Ja, als MIDI-apparaat werken ze bijna allemaal met elke moderne DAW. Het verschil zit in de koppeling: sommige controllers zijn gemaakt voor één DAW, zoals Ableton Push voor Ableton Live en Akai Fire voor FL Studio. Daarmee werk je sneller in dat programma.

Wat is een MPE-controller?

Een MPE-controller (MIDI Polyphonic Expression) laat je per noot schuiven, buigen en drukken. Zo kun je één noot in een akkoord laten buigen terwijl de rest blijft staan. Voorbeelden zijn de ROLI Seaboard, de LinnStrument en de Expressive E Osmose. Je synth moet MPE wel ondersteunen.

Wat is het verschil tussen een MIDI-controller en een audio-interface?

Een MIDI-controller stuurt noten en knopbewegingen naar je DAW, maar maakt zelf geen geluid. Een audio-interface zorgt voor het geluid: hij stuurt het naar je monitors en koptelefoon en neemt microfoons en instrumenten op. Voor een studio heb je ze allebei nodig.

Wil je zien hoe wij produceren?

Een controller is pas echt tof als je weet wat je ermee wilt maken.

Kom naar onze gratis Open Dag in Nijmegen en kijk hoe wij in de les werken. Voor beginners, gevorderden en ervaren producers. Liever eerst even sparren over je setup en waar jij staat? Plan dan een gratis Adviesgesprek.

Keep creating,
Joost