Wat zijn boventonen en harmonischen?

Boventonen zijn de extra frequenties die boven de grondtoon van een geluid meeklinken. Liggen die op een veelvoud van de grondtoon, dan heten ze harmonischen. Ze bepalen de klankkleur: waarom een piano en een synth op dezelfde noot toch anders klinken.

Speel een A op een piano.

Speel dezelfde A op een saw-synth.

Zelfde noot. Totaal ander geluid. Het verschil zit niet in de grondtoon, maar in alles wat erboven meeklinkt.

Hoe werken boventonen en harmonischen?

Elke toon heeft een grondtoon: de laagste frequentie, die je als toonhoogte hoort. Een A speelt bijvoorbeeld op 110 Hz.

Daarboven klinken de harmonischen mee, op veelvouden van die grondtoon:

• 2 × 110 = 220 Hz (de tweede harmonische)
• 3 × 110 = 330 Hz (de derde)
• 4 × 110 = 440 Hz, enzovoort

Hoe sterk elke harmonische is, verschilt per geluid. Dat patroon is de klankkleur (timbre).

Een paar voorbeelden uit de synthwereld:

• Sinus: geen harmonischen. Puur, zacht en rond.
• Saw: alle harmonischen, steeds zachter naar boven. Helder en vol.
• Square: alleen de oneven harmonischen. Hol en wat "houtig".

Boventonen die níét op een veelvoud liggen, zoals bij een bel of een snare, klinken minder muzikaal en meer metalig of ruisachtig.

Waarom tellen harmonischen in dance muziek?

• Een sub hoor je slecht op kleine speakers. Voeg je harmonischen toe (bijvoorbeeld met saturatie), dan hoor je de bass ook op een telefoon.
• Sound design: filters halen harmonischen weg, distortion voegt ze toe. Zo vorm je een geluid.
• Mixen: veel botsingen in een mix zitten in de harmonischen, niet in de grondtonen.

Veelgemaakte fout

Alleen naar de grondtoon kijken bij het EQ'en. Je snijdt een frequentie weg en het geluid wordt dof, omdat je ook de harmonischen kwijt bent die het karakter gaven.

Luister bij elke EQ-beweging naar wat er met de klankkleur gebeurt, niet alleen naar wat er op de analyser verandert.

Veelgestelde vragen

Is een boventoon hetzelfde als een harmonische?

Bijna. Elke harmonische (behalve de grondtoon) is een boventoon, maar niet elke boventoon is een harmonische. Alleen boventonen op een veelvoud van de grondtoon heten harmonischen.

Waarom klinkt saturatie warmer?

Saturatie voegt harmonischen toe. Daardoor klinkt een geluid voller en rijker, vooral bij lage en middentonen.

Waarom hoor ik mijn sub niet op mijn laptop?

Kleine speakers geven de grondtoon van een sub bijna niet weer. Je hoort alleen de harmonischen, en een pure sinus-sub heeft die niet.

Gerelateerde termen

• Frequentie
• Saturatie
• EQ
• Wat is een geluidsgolf?

Verder lezen

Lees de blog 12 essentiële EQ-tips voor muziekproductie

Wil je begrijpen waarom een geluid klinkt zoals het klinkt? Kom vrijblijvend kennismaken op een gratis Open Dag.