Door Joost van Dreumel, oprichter van de Dutch Dance Music Academy. Joost heeft 12 jaar ervaring als DJ, producer en docent.
Je vocal klinkt goed. Tot die ene hoge noot in het refrein.
Daar snijdt hij ineens in je oren. Dus je zet een EQ erop en haalt rond 3 kHz wat weg.
Die ene noot is opgelost. Maar nu klinkt de rest van de vocal dof. Alsof er een deken overheen ligt.
Dat is het nadeel van een gewone EQ: hij snijdt altijd, ook op de momenten dat er niks mis is.
Daar is een slimmere tool voor: de dynamische EQ. Die stond vorige week woensdag op het programma in les 9 van onze Music Producer Jaaropleiding, DAW Advanced 2.
In de les zette ik een dynamische EQ op de sub-bass. De kick stuurde die EQ aan. Zo duikt de sub precies op de botsende frequentie een klein stukje weg, alleen als de kick slaat.
In deze blog leg ik uit hoe een dynamische EQ werkt, wanneer je hem gebruikt en met welke instellingen je kunt beginnen. Het werkt in elke DAW. Waar een knop per programma anders heet, zet ik het erbij.
In het kort
- Een dynamische EQ is een EQ-band die alleen ingrijpt als een frequentie boven een drempel komt. Is het rustig, dan doet hij niks.
- Het recept: zoek de probleemfrequentie → zet daar één band met een maximale cut van 2 tot 6 dB → threshold zo dat hij alleen op de piekmomenten werkt → attack en release op het geluid afstemmen.
- Met een sidechain laat je een ánder spoor de band aansturen: de kick laat de sub wegduiken, de vocal laat de synths wijken.
- Typische plekken: kick tegen sub (rond de grondtoon van de kick), harde vocals (2 tot 5 kHz), sisklanken (5 tot 9 kHz), fluitende resonanties en bass-noten die uitschieten.
- Kijk naar de gain reduction. Werkt de band op elke noot even hard, dan had een gewone EQ het ook gedaan.
Wat is een dynamische EQ?
Een dynamische EQ is een equalizer waarvan de banden zelf harder of zachter gaan, afhankelijk van hoe luid die frequentie op dat moment is. Hij combineert een EQ met een compressor: de EQ bepaalt wáár hij werkt, de compressor bepaalt wánneer en hoeveel.
Een gewone EQ (ook wel statische EQ) zet een cut of boost en laat die de hele track staan. Een dynamische EQ zet de cut alleen als het nodig is. Komt een frequentie boven de threshold (de drempel), dan gaat de band omlaag. Zakt het geluid weer, dan veert de band terug naar nul.
Het mooie: de rest van het geluid blijft precies zoals het was. Je haalt alleen de piek weg, niet de klank.
De meeste dynamische EQ's kunnen ook omhoog werken: een band die juist boost als een frequentie te zacht wordt. In een dance mix gebruik je hem meestal om te snijden. Daar gaat deze blog over.
Welke knoppen heeft een dynamische EQ?
Een dynamische EQ-band heeft de knoppen van een EQ en de knoppen van een compressor. Als je die twee kent, ken je de dynamische EQ.
Van de EQ:
- Frequentie: waar de band zit, bijvoorbeeld 50 Hz of 3 kHz.
- Q: hoe smal of breed de band is. Hoge Q is smal, lage Q is breed.
- Gain of range: hoeveel de band maximaal mag snijden, bijvoorbeeld -4 dB.
Van de compressor:
- Threshold: vanaf welk niveau de band gaat werken.
- Attack: hoe snel hij ingrijpt als de frequentie te hard wordt.
- Release: hoe snel hij weer loslaat.
- Ratio: hoe hard hij ingrijpt boven de threshold. Niet elke plugin heeft deze knop; vaak werkt de range als grens.
En vaak nog één belangrijke: de sidechain (een ingang waarmee een ánder spoor de band laat werken). Daarover meer in stap 1.
Wat is het verschil met een gewone EQ, een multiband-compressor en sidechain-compressie?
Kort gezegd: een gewone EQ werkt altijd, een multiband-compressor werkt op brede banden, een sidechain-compressor maakt het hele geluid zachter. Een dynamische EQ werkt alleen op het moment én alleen op de plek waar het probleem zit.
- Gewone EQ: goed voor problemen die er de hele tijd zijn, zoals rommel in het laag van een hihat. Daar begin je altijd mee.
- Multiband-compressor: verdeelt het geluid in een paar brede banden (bijvoorbeeld laag, midden, hoog) en comprimeert die apart. Grof, maar handig.
- Sidechain-compressor: maakt de hele bass zachter als de kick slaat. Ook de bovenkant van de bass, die helemaal niet met de kick botste. Wil je juist dat pompende effect als stijlmiddel, dan blijft sidechain-compressie de juiste keuze. Lees meer in de blog over kick en bass mixen.
- Dynamische EQ: één band, zo smal of breed als je wilt, die alleen werkt als het nodig is.
Welke dynamische EQ kun je gebruiken in jouw DAW?
Je hebt een plugin nodig met dynamische banden. Niet elke DAW heeft er standaard een, maar er zijn goede opties, ook gratis.
- In elke DAW: FabFilter Pro-Q (versie 3 en 4 hebben dynamische banden). Die gebruikte ik in de les. TDR Nova is een gratis dynamische EQ. Trackspacer van Wavesfactory is een betaalde plugin die één ding heel goed doet: een geluid laten wijken voor een ander.
- Ableton Live: EQ Eight is een gewone EQ. Het ingebouwde alternatief is Multiband Dynamics, een multiband-compressor met drie banden en een sidechain.
- FL Studio: Maximus is de ingebouwde multiband-compressor.
- Logic Pro: Multipressor is de ingebouwde multiband-compressor. Voor sisklanken heeft Logic DeEsser 2.
Een multiband-compressor kan veel van hetzelfde, maar met minder precisie. Wil je echt een smalle band laten werken, kies dan een dynamische EQ.
Hoe stel je een dynamische EQ in? Zes toepassingen
De werkwijze is steeds hetzelfde: vind de frequentie, zet de band, stel de threshold in, stem attack en release af. Hieronder zes plekken waar je hem in een dance track het vaakst nodig hebt.
Stap 1. Hoe laat je de sub wegduiken voor de kick?
Zet een dynamische EQ op je sub-bass, stuur de kick naar de sidechain en laat één band op de grondtoon van de kick een paar dB wegduiken. Zo krijgt de kick ruimte, en blijft de rest van de bass gewoon staan.
Waarom? Kick en sub zitten in hetzelfde gebied. In de les zag je het: de sub begint rond 30 tot 40 Hz en loopt door tot 100 à 150 Hz, net waar ook de body van de kick zit. Spelen ze samen, dan drukken ze elkaar weg. En de regel uit de les: de sub moet altijd ondergeschikt zijn aan de kick.
Zo stel je het in:
- Zet de dynamische EQ op de sub (of op je bassgroep).
- Stuur de kick naar de sidechain-ingang van de plugin. In Ableton Live kies je het kickspoor bij de sidechain-instelling van de plugin; in FL Studio klik je met rechts op het routing-pijltje van de kick naar het mixerkanaal van de bass en kies je "Sidechain to this track"; in Logic Pro kies je de kick bij Side Chain bovenin het plugin-venster. Zet daarna in de plugin zelf de band op de externe sidechain. Anders luistert de band nog naar de bass zelf.
- Zoek de grondtoon (de laagste, sterkste toon) van de kick. Veel plugins laten het spectrum van de sidechain zien. In de les zag je op Pro-Q 4 precies waar de kick en de sub de meeste energie hadden.
- Zet daar een band met een Q rond 1 tot 2 en een range van -3 tot -6 dB.
- Attack snel, maar niet de snelste stand (rond 5 tot 10 ms), release rond 50 tot 150 ms. Een te snelle attack op zo'n lage toon kan gaan kraken. De sub moet terug zijn voor de volgende kick.
In de les liet ik de sub maar een paar procent wegduiken. Meer hoeft vaak niet. Het doel is dat ze minder botsen, niet dat de sub verdwijnt.
Stap 2. Hoe tem je een vocal die alleen op hoge noten schel wordt?
Zet één dynamische band op de harde frequentie, meestal ergens tussen 2 en 5 kHz, en laat hem alleen werken als de vocal daar te fel wordt. De rest van de tijd blijft je vocal helder.
Zo vind je de plek: zet een smalle band met een flinke boost en schuif rustig door 2 tot 5 kHz terwijl het schelle stuk speelt. Waar het echt pijn doet, zit je probleem. Zet de band daar weer op nul en maak er een dynamische cut van.
Startinstellingen: Q rond 2 tot 4, range -2 tot -4 dB, attack rond 5 tot 10 ms, release rond 50 tot 100 ms. Zet de threshold zo dat de band alleen beweegt op de schelle noten. Meer over de hele keten lees je in de blog over vocals mixen.
Stap 3. Hoe haal je sisklanken weg?
Sisklanken (de scherpe s en sj in een vocal) tem je met een dynamische band tussen ongeveer 5 en 9 kHz, met een snelle attack. Dat is precies wat een de-esser doet: een dynamische EQ voor één taak.
Zoek de s op dezelfde manier als in stap 2. Zet de band smal tot middelbreed, range -3 tot -6 dB, attack zo snel als het kan (rond 1 ms) en release kort (rond 30 tot 60 ms). Luister naar de s: hij moet zachter worden, niet verdwijnen. Klinkt de zanger alsof hij slist, dan staat het te hard.
Stap 4. Hoe pak je een resonantie aan die af en toe gaat fluiten?
Een resonantie is één frequentie die te lang doorklinkt of gaat fluiten, bijvoorbeeld in een hihat, een percussie of een kick die hol klinkt. Komt die er alleen af en toe uit, gebruik dan een smalle dynamische band in plaats van een vaste cut.
In de les deden we dit op de hats. Je ziet in je spectrum een spike (een smalle piek) en je hoort iets fluiten of schel worden. Zet daar een smalle band met een hoge Q, rond 5 tot 10, en een range van -3 tot -6 dB. De band werkt dan alleen op de klap waarin de resonantie oplicht.
Belangrijk, en dat zei ik ook in de les: ga niet honderd cuts maken. Pak de één of twee plekken die echt storen. De rest is karakter.
Stap 5. Hoe laat je je synths wijken voor de vocal?
Zet een dynamische EQ op je synth- of padgroep, stuur de vocal naar de sidechain en laat het middengebied een klein beetje zakken als de vocal zingt. Zo hoeft de vocal niet harder, en blijven de synths vol als de vocal stil is.
Waar? Het gebied waar een vocal verstaanbaar is, ligt ongeveer tussen 1 en 4 kHz. Zet daar een brede band, Q rond 0,7 tot 1,5, met een range van -2 tot -3 dB. Attack rond 10 ms, release rond 100 tot 200 ms, zodat het niet hoorbaar op en neer pompt.
Dit is ook precies wat Trackspacer doet, die ik in de les liet zien als alternatief: hij leest het spectrum van het ene spoor en maakt in het andere spoor ruimte op die plekken.
Stap 6. Hoe houd je bass-noten gelijk die ineens uitschieten?
Klinkt één noot in je bassline veel harder of boomy (dreunend) dan de rest, zet dan een dynamische band op de frequentie van die noot. Hij werkt dan alleen op die noot, en de andere noten blijven vol.
Dit gebeurt vaak in een rollende bassline: één noot raakt een frequentie die in je synth extra resoneert. Hoor je de uitschieter alleen in je kamer en niet op een koptelefoon? Dan zit het probleem in je ruimte, niet in je track. Zoek de noot, kijk in je spectrum waar de piek zit (vaak ergens tussen 60 en 250 Hz) en zet daar een band met een Q rond 2 tot 4 en een range van -2 tot -4 dB. Attack rond 10 tot 30 ms, zodat de aanzet van de noot blijft, en een release die past bij de lengte van de noten.
Vuistregel: een dynamische EQ hoor je pas als je hem uitzet
Een goed ingestelde dynamische EQ valt niet op. Zet hem uit, dan hoor je het probleem terugkomen. Zet hem aan, dan is het weg. Hoor je hem werken terwijl hij aanstaat, dan staat hij te hard.
Kijk ook naar de gain reduction van de band. Beweegt hij alleen op de probleemmomenten? Goed. Zit hij de hele tijd op -4 dB? Dan was het geen dynamisch probleem, en is een gewone EQ-cut eerlijker en simpeler.
Vergelijk altijd op gelijk volume. Een cut maakt het geluid zachter, en zachter klinkt al snel "slechter". Meer over niveaus en headroom lees je in de blog over gain staging.
Een fout die je makkelijk maakt: alles dynamisch maken
Een dynamische EQ voelt slim, dus je wilt hem overal op zetten. Doe dat niet.
Begin altijd met een gewone EQ. In de les zei ik het ook: op elk kanaal begin ik met EQ, bijvoorbeeld om het overbodige laag uit een hihat te halen. Die rommel zit er de hele tijd, dus daar hoort een vaste cut.
Een dynamische EQ is voor wat er af en toe uitspringt. En hij lost geen bronprobleem op. Is je kick-tail te lang, dan maak je hem eerst korter. Botst je melodie met je vocal omdat ze in hetzelfde octaaf spelen, dan verander je eerst het arrangement. Pas daarna ga je fijnslijpen. Meer EQ-basis vind je in de 12 essentiële EQ-tips.
Oefening: één dynamische band in je drop
Pak een drop of een loop van 8 maten waarin kick, sub en een vocal of lead samen spelen.
- Zet een gewone EQ op elk spoor en haal eerst de vaste problemen weg.
- Zet een dynamische EQ op de sub en laat de kick hem via de sidechain aansturen, zoals in stap 1.
- Begin met een range van -3 dB. Zet de band aan en uit en luister: komt de kick er beter doorheen?
- Doe hetzelfde met je synths en de vocal, zoals in stap 5.
- Vergelijk het geheel op gelijk volume met de versie zonder dynamische EQ.
Klinkt het verschil klein? Dan heb je het goed gedaan. Het gaat om een paar dB op de juiste plek.
Veelgestelde vragen over dynamische EQ
Wat is een dynamische EQ?
Een dynamische EQ is een equalizer waarvan de banden alleen ingrijpen als een frequentie boven een drempel komt. Hij combineert een EQ (waar) met een compressor (wanneer en hoeveel). Zo haal je een piek weg zonder de klank te veranderen op momenten dat er niks mis is.
Wat is het verschil tussen een dynamische EQ en een gewone EQ?
Een gewone EQ snijdt of boost altijd, de hele track door. Een dynamische EQ doet dat alleen als een frequentie te hard wordt en veert daarna terug. Gebruik een gewone EQ voor problemen die er steeds zijn, en een dynamische EQ voor wat af en toe uitschiet.
Wat is het verschil tussen een dynamische EQ en een multiband-compressor?
Allebei werken ze op een deel van het spectrum. Een multiband-compressor verdeelt het geluid in een paar brede banden, een dynamische EQ werkt met een losse band die je zo smal of breed maakt als je wilt. Voor een precies probleem, zoals één resonantie, is een dynamische EQ preciezer.
Is een dynamische EQ beter dan sidechain-compressie op de bass?
Hij is preciezer. Een sidechain-compressor maakt de hele bass zachter als de kick slaat, een dynamische EQ met sidechain laat alleen de botsende frequentie wegduiken. Voor een pompend effect als stijlmiddel blijft sidechain-compressie de juiste keuze.
Welke instellingen gebruik je voor kick en sub?
Een goed startpunt: één band op de grondtoon van de kick, Q rond 1 tot 2, een range van -3 tot -6 dB, een attack van 5 tot 10 ms en een release van 50 tot 150 ms. De kick stuurt de band aan via de sidechain. Vaak is een klein beetje wegduiken al genoeg.
Heeft mijn DAW een dynamische EQ?
EQ Eight in Ableton Live is een gewone EQ; het ingebouwde alternatief is Multiband Dynamics. FL Studio heeft Maximus en Logic Pro heeft Multipressor, allebei multiband-compressors. Een echte dynamische EQ in elke DAW is bijvoorbeeld FabFilter Pro-Q 3 of 4, of het gratis TDR Nova.
Is een de-esser een dynamische EQ?
Ja, in feite wel. Een de-esser is een dynamische band die alleen op de sisklanken van een vocal werkt, meestal ergens tussen 5 en 9 kHz. Met een dynamische EQ kun je hetzelfde doen, met meer controle over de frequentie en de breedte.
Wil je dit een keer horen in het echt?
Een dynamische EQ leer je het snelst door te luisteren, met iemand naast je die aanwijst wat er verandert als je hem aan en uit zet.
Kom woensdag 11 november naar onze gratis Open Dag, om 19:00 in het Technovium in Nijmegen. Voor beginners, gevorderden en ervaren producers. Of je nu hobbyist bent of verder wilt als producer.
Meld je gratis aan voor de Open Dag
Keep creating,
Joost
